Tıkayıcı Beyin Damar Hastalıkları

Tikayici beyin hastaliklari

Inme (FELÇ) nedir?

Inme beyne kan akimini saglayan damarlardan birinin aniden tikanmasiyla birlikte, beyne giden kan akiminin gidisinin yavaslamasi ya da durmasi sonucunda meydana geliyor.

Inme, dünyada kalp hastaligi ve kanserden sonra gelen en önemli ölüm nedenlerinden bir tanesi. ABD'de dakikada ortalama bir kisi inme geçiriyor; üç dakikada bir kisi de inme nedeniyle yasamini yitiriyor. Eriskin nüfusta en önemli sakatlik nedeni olan inme, bir beyin damar hastaligi.

Inme beyne kan akimini saglayan damarlardan birinin aniden tikanmasiyla birlikte, beyne giden kan akiminin gidisinin yavaslamasi ya da durmasi sonucunda meydana geliyor. Ayrica beyin damarlarindan birinin ani sekilde yirtilarak, kanin beyin dokusu içine akmasi sonucu da olusabiliyor ve buna halk arasinda beyin kanamasi deniyor.

NEDENLERI NELER?

Hipertansiyon, diyabet, kalp hastaliklari, sigara içimi, yüksek kolesterol ve geçici iskemik ataklar inmeye neden olan risk faktörleri arasinda yer aliyor. Inme vakalari içinde daha kisitli bir yere sahip olan beyin kanamalarinin en önemli nedeni ise kontrol edilemeyen hipertansiyon. Beynin damarlarindaki baloncuklar, damar yumaklari gibi kalitsal hastaliklar da beyin kanamalarinin nedenleri arasinda yer aliyor. Beynin bir yerinde uzun süre sessiz kalan bu damar yumaklari günün birinde aniden kanayabiliyor. Daha yaygin bir inme türü olan tikayici inmeler 5 kategoride degerlendirilebiliyor.

En önemli kategoriyi kalp kaynakli tikanmalar olusturuyor. Kalp içinde olusabilecek pihtilar yerinden koparak beyin damarlarini tikayabiliyor. Örnegin enfarktüs geçirmis kalpte, belli bir bölümde kalp kasi fonksiyonunu kaybedebiliyor. Bunun sonucunda kalp etkin bir sekilde kasilamayacagindan orada pihti birikebiliyor. Olusabilecek bir ritim bozuklugunda bu pihti kalpten firlayip beyne gidebiliyor. Ikinci önemli kategori, beyni besleyen büyük damarlarda görülen problemler. Sah damari denilen karotis ve arka tarafta da vertebral arterler olarak adlandirilan ve beynin arka bölgeleri ile beyin sapi ve beyincigi sulayan damarlarda olusan sorunlar da inmeye neden oluyor.

Üçüncü kategori beynin derin bölgelerini sulayan küçük damarlarda yasanan sorunlar. Örnegin diyabet, yüksek kolesterol ve hipertansiyon gibi damar yatagini bozan kronik hastaliklar buna yol açabiliyor. Büyük bir damar yavas yavas tikanirsa, saglam kalan damarlar tikanan damarin alanini da beslemeye basliyor ama küçük damarlarda bu gerçeklesmiyor. Dolayisiyla küçük damarlarin ani tikanmasiyla besledikleri bölge tamamen kansiz kalabiliyor. Bunun nedeni, hipertansiyonun yillar boyunca uç damarlarda yaptigi olumsuz ve tahrip edici etkiler.

Dördüncü kategori ise ender görülen nedenlerden olusuyor. Bu gruptaki hastalar iyice incelendiginde kalitimsal hastaliklar, romatizmal hastaliklarin bir parçasi seklinde olusan damar problemleri veya kanin pihtilasmasi ile ilgili hematolojik problemler bulunabiliyor. Bunun yaninda büyük damarlarin aniden yirtildigi diseksiyonlar da bu gurupta degerlendirilebiliyor. Diseksiyonlar genç yas grubunda önemli bir inme nedenini olusturuyor. Inme, yaslilik hastaligi olarak algilanmamali. Bu hastalik çocukluk çaginda da görülebiliyor. Diseksiyonlar, çocukluk çagi inmelerinin önemli nedenlerinden. Dogumda bile ortaya çikabiliyor.

Son grubu ise nedeni bilinmeyen inmeler olusturuyor. Bu grup, tikayici inmeler içinde yüzde 10-30 kadar bir yer tutuyor.

TANI NASIL KONUYOR?

Tani klinik bulgularin degerlendirilmesi ve BT, MR gibi görüntüleme yöntemleri ile beyindeki kanamanin veya kansiz kaldigi için doku zedelenmesi olusmus olan bölgenin görülmesi ile konuyor. Buna ilaveten DUS (Doppler ultrasonografi), BTA (BT anjiyografi), MRA (MR anjiyografi) DSA (dijital subtraksiyon anjiyografi) gibi yöntemlerle de boyun ve beyin damarlarinin ayrintili görüntülenmesi mümkün oluyor. Ekokardiyografi ve Holter incelemeleri de kalp kaynakli pihtilarin arastirilmasinda önemli ölçüde yardimci inceleme yöntemleri. Klinik tablonun gerektirdigi sinirlar içinde ayrintilandirilarak yapilmasi gereken laboratuvar incelemeleri de taniyi desteklemek amaciyla kullaniliyor.

NASIL TEDAVI EDILIYOR?

Inme tedavisi ile ilgili en heyecan verici gelisme ilk 3 saat içinde hastaneye basvuran hastalara, hastanin klinik tablosu ve tibbi durumu uygunsa damar açici tedavinin yapilabilir olmasi. Bu tedavinin mutlaka uygun kosullari saglayabilen merkezlerde ve egitimli bir inme ekibinin kontrolünde yapilmasi gerekiyor. Hastalarin ve yakinlarinin inme belirtilerini taniyabilme ve böyle bir durumda hiç vakit kaybetmeden uygun bir tedavi kurumuna ulasabilmeleri, damar açici tedavi sansini kullanabilmeleri açisindan belirleyici öneme sahip.

Bu uygulama disinda, klasik olarak, inme tedavisi ‘medikal tedavi' ve ‘rehabilitasyon' basliklari altinda toplaniyor. Medikal tedavi, hiç inme geçirmemis, ancak risk faktörlerini tasiyan kisilere yönelik, inmenin olusmasini önlemek üzere risk faktörlerini azaltmayi hedefleyen birincil korunma tedavisi ve inme geçirmis kimselerde de sebebin tesbit edilerek ortadan kaldirilmasi ya da riskin düsürülmesini hedefleyen ikincil korunma tedavisi olarak degerlendirilebilir. Ikincil koruma tedavisinde , daha çok inmenin tekrari önlenmeye çalisiliyor. Kan sulandirici denilen ilaçlar kullaniliyor. Inmenin nedeni kalpteki bir pihti ise, pihti olusumunu engelleyici ilaçlar veriliyor, diyabet ya da hipertansiyon varsa tedavi ediliyor, kan yaglari düsürülmeye çalisiliyor. Kan yaglarinin kontrol edilmesiyle birlikte inme riskinde yüzde 47 ile yüzde 23 arasinda azalma gözleniyor.

Medikal tedavi ile birlikte düsünülmesi gereken bir diger tedavi de cerrahi/girisimsel tedavi yöntemleri. DUS veya BTA/MR A/DSA ile yapilan incelemeler sonucu damarda yüzde 70'in üzerinde darlik tespit edilirse, enderektomi, yani tikanmis olan damarin açilip, bozuk doku alindiktan sonra tekrar kapatilmasi islemi yapilabiliyor. Yine büyük damar tikanmalarinda uygulanan bir baska yeni yöntem de, kalpte oldugu gibi kasiktan kateter yardimiyla damar içine girilerek stent konulmasi ile damarin açilmasi islemi. Enderektomi veya stent uygulmasi henüz pihti atmamis ama tikanma riski olan damarlarda da uygulanabiliyor, bu arada kan sulandirici ilaçlara devam edilmesi gerekiyor.

Inme geçiren hastalarin kaybettikleri fonksiyonlarina yeniden kavusmalari ve kalan fonksiyonlarini en iyi sekilde kullanabilmeleri için mutlaka rehabilitasyona gereksinimleri oluyor. Inme geçiren her üç hastadan biri buna ihtiyaç duyuyor ve akut dönem geçirildikten sonra rehabilitasyon ekibi devreye giriyor. Fizik Tedavi ve Rehabiliytasyon uzmani, fizyoterapist ve rehabilitasyon hemsiresinden olusan rehabilitasyon ekibine zaman zaman nörolog, psikiyatrist veya psikolog, gerekirse beyin cerrahi katiliyor. Ideal bir rehabilitasyon ekibinde konusma terapisti ve is ugrasi terapistinin de yer almasi gerekiyor. Inmede rehabilitasyona ne kadar erken baslanirsa hastanin fonksiyonel kayiplari o oranda azaliyor ve kaybolan fonksiyonlarin geri dönüsümü ise daha fazla oluyor.

Korunmak için: Inmeden korunmak için uygulanacak reçete kalp sagligini koruyucu önlemlerle esdeger. Tansiyonunuzu ve kan yaglarinizi düsük tutmalisiniz. Diyabet hastasiysaniz sekerinizi kontrol altinda tutmalisiniz. Egzersiz yapmaya dikkat etmelisiniz. Bilinen baska risk faktörleri varsa, mesela kalbinizde bir ritim bozuklugu söz konusuysa tedavi ettirmelisiniz. Sigara ve alkolden de uzak durmalisiniz.